الشريف المرتضى
مقدمهء مصحح 47
الذريعة إلى أصول الشريعة
اين مسأله در پارهيى از موارد متضمن دشواريهايى است كه گاه ممكن است انسانرا بين دو محذور قرار دهد ، مثلا در مورد حركت همزهء « انّ » در صورتي كه در صدر جملهء مفعول به « قول » قرار گيرد متعارف وشائع در كتب أدبي كسر همزه است ، ولى بطور قطع بر حسب قاعده كسر در صورتي است كه « قول » بمعنى رأى واعتقاد نباشد والافتح متعين است « 1 » ، وبنابراين در كتب علمي كه « قول » غالبا بمعنى رأى واعتقاد است كسر همزهء « انّ » پس از آن برخلاف قاعده وفتح آن برخلاف متعارف است ، لذا اينجانب در أوائل كتاب به تبعيت از متعارف در اينگونه از موارد همزهء « انّ » را كسره داده ودر أواسط به رعايت قاعده فتحه را ترجيح دادهام ولى چون فتحه نامأنوس بوده بالآخرة نيز به متعارف بازگشت كردهام . در مواردى كه عبارت به دو وجه يا بيشتر قابل اعراب است غالبا سعى شده است كه بدون رجحان وجهي انتخاب نگردد . خلاصه : در اين قسمت وهم در قسمت تصحيح كوشش بسيار بكار برده شده بطورى كه ميتوانم ادعا كنم كتاب حاضر از اين جهت از بهترين كتابهائى است كه دانشگاه تهران به چاپ رسانده است ومع ذلك متأسفانه به پارهيى از اغلاط برميخوريم كه غالبا ناشى از ريختگى حروف ويا غفلت متصديان اصلاح اغلاط در چاپخانه ، وقسمتى نيز از غفلتهاى خود اينجانب است ، اين اغلاط گرچه غالبا چندان مهم نيست ومطالعهكننده بدون مراجعه به غلطنامه خود به آنها وقوف كامل حاصل ميكند ولى در عينحال اميد است در آخر كتاب غلطنامهيى به طبع رسد كه حاوي قسمت مهم اين اغلاط باشد وتا حدودي رفع اين نقيصه نيز بشود . 5 - « نقطهگذارى » : در اين قسمت منبع اطلاع اينجانب جز مراجعه به نوشتههاى ديگران چيزى نيست ، لذا با اينكه سعى بسيار بكار رفته بعلت نقص منبع اطلاع ، كار اينجانب نيز خالى از نقائص نيست ، لكن اگر اين نقائص در آغاز كار تا حدى زياد است رفتهرفته رو به قلت رفته وبالآخرة تا حد زيادى اين نقيصه نيز برطرف گشته است . 6 - بالاى صفحات زوج نام كتاب ، وبالاى صفحات فرد عنوان باب يا فصل ، ويا مطلب خاصي كه در آن صفحه مورد بحث واقع شده ، ودر كرانهء صفحات شمارهء سطور قرار گرفته است ؛ وچون در بين نسخ تنها نسخهء « الف » داراى شمارهء ناقصى از برگها است واينجانب آنرا تكميل كردهام ، گذشته از شمارهء سطور اين شماره نيز در كنار صفحات اين كتاب ميان كروشه ( [ ] ) قرار گرفته ، ودر سمت راست اين شماره به علامت نسخهء « الف » علامت ( آ ) نهاده شده است ، وبراي تعيين موضع عوض شدن برگها علامت ستارهيى ( * ) در خلال سطور ، مقابل شماره قرار داده شده است . 7 - كتاب « الذريعة إلى أصول الشريعة » خود بيش از يك مجلد نيست ، ولى چون چاپ اين كتاب به اين صورت كه مشاهده ميشود خصوصا به ضميمهء مقدمه وفهرستها كتاب را خيلى قطور ميساخت ودر اين صورت استفادهء از آن دشوار ميشد ، اينجانب تصميم گرفتم كه كتاب را در دو جلد
--> ( 1 ) - رجوع شود به شرح رضى در نحو : مبحث حروف ، قسمت حروف مشبهة بالفعل ، موارد فتح وكسر همزه « ان » .